Thiết bị điện trong gia đình áp dụng chứng nhận theo QCVN 25:2025/BKHCN: Nâng cao an toàn, bảo vệ người tiêu dùng

1. Tổng quan thị trường thiết bị điện gia dụng tại Việt Nam

Trong bối cảnh đô thị hóa, phát triển nhà ở và nhu cầu hiện đại hóa không gian sống ngày càng tăng, thị trường thiết bị điện phục vụ sinh hoạt gia đình tại Việt Nam đang có nhiều chuyển biến tích cực. Các sản phẩm như ổ cắm điện, phích cắm, công tắc, aptomat, bộ chuyển đổi ổ cắm và dây nguồn nối dài đã trở thành những thiết bị không thể thiếu trong hệ thống điện dân dụng.

Cùng với sự phát triển của thị trường, số lượng sản phẩm điện được sản xuất trong nước và nhập khẩu cũng ngày càng đa dạng. Người tiêu dùng có nhiều lựa chọn về mẫu mã, công năng và giá thành. Tuy nhiên, bên cạnh những sản phẩm đạt chất lượng, thị trường vẫn tiềm ẩn nguy cơ xuất hiện hàng hóa không bảo đảm yêu cầu kỹ thuật, thiết bị có khả năng chịu tải kém, cách điện không an toàn hoặc không đáp ứng các tiêu chuẩn về phòng ngừa cháy nổ và điện giật.

Những sự cố liên quan đến chập điện, quá tải, rò điện và cháy nổ có thể gây thiệt hại nghiêm trọng về tài sản, thậm chí đe dọa trực tiếp đến tính mạng con người. Vì vậy, việc kiểm soát chất lượng thiết bị điện sử dụng trong gia đình là yêu cầu cần thiết nhằm bảo đảm an toàn cho người sử dụng và nâng cao tính minh bạch của thị trường.

Trước yêu cầu đó, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 25:2025/BKHCN về thiết bị điện dùng cho lắp đặt điện trong gia đình và hệ thống điện tương tự. Đây là cơ sở quan trọng để tăng cường quản lý chất lượng, đánh giá sự phù hợp và kiểm soát an toàn đối với các nhóm thiết bị điện thuộc phạm vi điều chỉnh.

2. QCVN 25:2025/BKHCN là gì?

QCVN 25:2025/BKHCN là Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về thiết bị điện dùng cho lắp đặt điện trong gia đình và hệ thống điện tương tự, được ban hành kèm theo Thông tư số 01/2025/TT-BKHCN ngày 14/02/2025 của Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ.

Thông tư có hiệu lực từ ngày 01/04/2025.

Quy chuẩn đưa ra những yêu cầu về an toàn kỹ thuật và quản lý chất lượng đối với các thiết bị điện được thiết kế để lắp đặt trong hệ thống phân phối điện có điện áp đến 440 V xoay chiều tại các công trình dân dụng.

Đối tượng áp dụng bao gồm các tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu thiết bị điện; cơ quan quản lý nhà nước và những đơn vị, cá nhân có liên quan.

Điểm đáng chú ý của QCVN 25:2025/BKHCN là việc thiết lập yêu cầu đánh giá sự phù hợp đối với các nhóm thiết bị điện thông dụng trong gia đình. Qua đó, sản phẩm phải đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật tương ứng trước khi được đưa ra lưu thông trên thị trường theo lộ trình quy định.

3. Những thiết bị điện gia đình nào phải chứng nhận hợp quy theo QCVN 25:2025/BKHCN?

Theo các Phụ lục A và B của QCVN 25:2025/BKHCN, danh mục thiết bị điện thuộc phạm vi quản lý được phân thành hai nhóm áp dụng phương thức đánh giá sự phù hợp khác nhau.

3.1. Nhóm thiết bị điện thuộc Phụ lục A

Đây là nhóm sản phẩm phải chứng nhận hợp quy theo phương thức 5 hoặc phương thức 7, bao gồm:

• Áptômát bảo vệ quá dòng dùng cho điện xoay chiều trong gia đình và các mục đích tương tự (MCB), có dòng điện danh định không quá 63 A.
• Áptômát tác động bằng dòng dư có bảo vệ quá dòng (RCBO), dùng trong gia đình và các mục đích tương tự, có dòng điện danh định không quá 63 A.

Các sản phẩm này đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ hệ thống điện trước nguy cơ quá tải, ngắn mạch và dòng điện sự cố. Việc đánh giá theo quy chuẩn giúp kiểm soát những đặc tính an toàn quan trọng, hạn chế nguy cơ hư hỏng thiết bị và sự cố điện trong quá trình sử dụng.

3.2. Nhóm thiết bị điện thuộc Phụ lục B

Nhóm sản phẩm này phải chứng nhận hợp quy theo phương thức 1, bao gồm:

• Ổ cắm điện dùng trong gia đình có dòng điện danh định không vượt quá 32 A.
• Phích cắm điện dùng trong gia đình có dòng điện danh định không vượt quá 32 A.
• Bộ chuyển đổi ổ cắm dùng trong gia đình có dòng điện danh định không vượt quá 32 A.
• Bộ dây nguồn nối dài dùng trong gia đình có dòng điện danh định không vượt quá 32 A.
• Công tắc điện dùng trong gia đình có dòng điện danh định không vượt quá 20 A.
• Áptômát tác động bằng dòng dư, không có bảo vệ quá dòng (RCCB), có dòng điện danh định không quá 63 A.

Đây đều là những thiết bị được sử dụng thường xuyên trong sinh hoạt hằng ngày. Nếu chất lượng không được kiểm soát, các sản phẩm có thể gây ra hiện tượng phát nhiệt, đánh lửa, tiếp xúc điện kém hoặc mất an toàn trong quá trình vận hành.

Doanh nghiệp cần căn cứ vào tên sản phẩm, đặc tính kỹ thuật, dòng điện danh định, tiêu chuẩn áp dụng và mã HS để xác định chính xác nghĩa vụ chứng nhận.

4. Vì sao doanh nghiệp cần thực hiện chứng nhận hợp quy thiết bị điện?

Chứng nhận hợp quy theo QCVN 25:2025/BKHCN không đơn thuần là yêu cầu về thủ tục quản lý chất lượng mà còn mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Thứ nhất, bảo đảm an toàn cho người tiêu dùng.

Thông qua hoạt động thử nghiệm và đánh giá sự phù hợp, doanh nghiệp có cơ sở xác định sản phẩm đáp ứng những yêu cầu kỹ thuật về an toàn điện. Điều này góp phần hạn chế nguy cơ điện giật, quá nhiệt, chập cháy và những sự cố phát sinh trong quá trình sử dụng.

Thứ hai, nâng cao uy tín và năng lực cạnh tranh.

Sản phẩm được chứng nhận hợp quy và công bố hợp quy theo quy định là minh chứng cho sự quan tâm của doanh nghiệp đối với chất lượng và trách nhiệm đối với người tiêu dùng. Đây cũng là lợi thế khi tiếp cận các hệ thống phân phối, đại lý và đối tác thương mại.

Thứ ba, đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước.

Việc thực hiện chứng nhận, công bố hợp quy và gắn dấu CR theo đúng lộ trình giúp doanh nghiệp chủ động tuân thủ quy định pháp luật, hạn chế rủi ro trong hoạt động sản xuất, nhập khẩu và lưu thông hàng hóa.

Thứ tư, nâng cao chất lượng sản phẩm.

Quá trình đánh giá giúp doanh nghiệp nhận diện những điểm chưa phù hợp trong thiết kế, kết cấu, vật liệu và linh kiện. Từ đó, doanh nghiệp có thể cải tiến quy trình sản xuất, kiểm soát chất lượng đầu vào và nâng cao độ ổn định của sản phẩm.

5. Quy trình chứng nhận hợp quy thiết bị điện theo QCVN 25:2025/BKHCN

Để thực hiện chứng nhận hợp quy, doanh nghiệp cần phối hợp với tổ chức chứng nhận được chỉ định và tổ chức thử nghiệm được chỉ định hoặc thừa nhận theo quy định.

Quy trình cơ bản gồm các bước sau:

Bước 1: Xác định sản phẩm thuộc phạm vi áp dụng

Doanh nghiệp rà soát tên sản phẩm, thông số kỹ thuật, dòng điện danh định, mục đích sử dụng và mã HS để xác định sản phẩm có thuộc Phụ lục A hoặc Phụ lục B hay không.

Bước 2: Đăng ký chứng nhận hợp quy

Doanh nghiệp lựa chọn tổ chức chứng nhận phù hợp, cung cấp thông tin về nhà sản xuất, địa chỉ sản xuất, tên sản phẩm, chủng loại và thông số kỹ thuật.

Bước 3: Lấy mẫu và thử nghiệm sản phẩm

Mẫu sản phẩm được tiến hành thử nghiệm theo tiêu chuẩn tương ứng được viện dẫn trong quy chuẩn. Các nội dung thử nghiệm nhằm đánh giá khả năng đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và an toàn của thiết bị.

Bước 4: Đánh giá sự phù hợp

Tùy thuộc vào danh mục sản phẩm, tổ chức chứng nhận thực hiện đánh giá theo phương thức 1, 5 hoặc 7. Việc lựa chọn phương thức phải căn cứ đúng quy định tại phụ lục tương ứng của QCVN 25:2025/BKHCN.

Bước 5: Cấp giấy chứng nhận hợp quy

Nếu kết quả đánh giá đáp ứng yêu cầu, tổ chức chứng nhận cấp giấy chứng nhận hợp quy QCVN 25 theo phương thức được áp dụng.

Bước 6: Công bố hợp quy và gắn dấu CR

Doanh nghiệp thực hiện công bố hợp quy theo quy định, đồng thời bảo đảm sản phẩm được gắn dấu hợp quy trước khi lưu thông trên thị trường theo lộ trình áp dụng.

6. Lộ trình áp dụng QCVN 25:2025/BKHCN doanh nghiệp cần lưu ý

Theo Điều 3 Thông tư số 01/2025/TT-BKHCN, quy chuẩn có hiệu lực từ ngày 01/04/2025 và khuyến khích các tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thiết bị điện chủ động áp dụng kể từ thời điểm này.

Đặc biệt, kể từ ngày 01/04/2027, tất cả thiết bị điện thuộc Phụ lục A và Phụ lục B phải đáp ứng các quy định của QCVN 25:2025/BKHCN trước khi lưu thông trên thị trường.

Như vậy, doanh nghiệp có thời gian chuẩn bị để rà soát danh mục sản phẩm, hoàn thiện hồ sơ kỹ thuật, kiểm tra chất lượng, lựa chọn tổ chức chứng nhận QCVN 25 và triển khai các thủ tục cần thiết.

Việc chủ động thực hiện sớm sẽ giúp doanh nghiệp tránh tình trạng bị động khi quy định bắt buộc được áp dụng, đồng thời tạo điều kiện duy trì hoạt động sản xuất, nhập khẩu và phân phối ổn định.

7. Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì để đáp ứng yêu cầu chứng nhận?

Để quá trình chứng nhận hợp quy diễn ra thuận lợi, doanh nghiệp nên chủ động chuẩn bị:

• Hồ sơ pháp lý của doanh nghiệp và thông tin nhà sản xuất.
• Tài liệu mô tả đặc tính kỹ thuật của sản phẩm.
• Sơ đồ mạch điện và danh mục linh kiện, bộ phận chính.
• Hình ảnh sản phẩm, nhãn hàng hóa và thông tin nhận diện.
• Hướng dẫn sử dụng và hướng dẫn lắp đặt.
• Tài liệu về tiêu chuẩn áp dụng và các kết quả thử nghiệm hiện có (nếu có).

Đối với doanh nghiệp nhập khẩu, cần phối hợp với nhà sản xuất để thu thập đầy đủ tài liệu kỹ thuật, thông tin về cấu tạo và linh kiện quan trọng. Việc chuẩn bị hồ sơ đầy đủ ngay từ đầu sẽ góp phần rút ngắn thời gian đánh giá và hạn chế phát sinh trong quá trình chứng nhận.

QCVN 25:2025/BKHCN là một bước tiến quan trọng trong công tác quản lý chất lượng và an toàn đối với thiết bị điện dùng cho lắp đặt trong gia đình và hệ thống điện tương tự tại Việt Nam.

Việc triển khai chứng nhận hợp quy QCVN 25 đối với các nhóm sản phẩm như ổ cắm, phích cắm, công tắc, MCB, RCBO và RCCB không chỉ góp phần bảo vệ người tiêu dùng mà còn thúc đẩy doanh nghiệp nâng cao trách nhiệm, cải tiến chất lượng và xây dựng lợi thế cạnh tranh bền vững.

Trước mốc áp dụng bắt buộc ngày 01/04/2027, các doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu và kinh doanh thiết bị điện cần sớm rà soát sản phẩm, chuẩn bị hồ sơ và triển khai đánh giá sự phù hợp theo đúng quy định. Đây là giải pháp thiết thực để chủ động thích ứng với yêu cầu quản lý mới, hướng tới thị trường thiết bị điện an toàn, minh bạch và phát triển bền vững.