Áp dụng iso 28001 tích hợp với iso 22000 trong chuyển đổi chuỗi cung ứng thực phẩm

1. Vì sao doanh nghiệp thực phẩm cần chuyển đổi chuỗi cung ứng?

Trong bối cảnh ngành thực phẩm ngày càng phát triển, chuỗi cung ứng không còn giới hạn trong phạm vi nhà máy mà bao gồm nhiều mắt xích như nhà cung cấp nguyên liệu, đơn vị vận chuyển, kho bãi, nhà phân phối, đại lý và hệ thống bán lẻ. Chỉ một sự cố xảy ra tại một mắt xích cũng có thể ảnh hưởng đến chất lượng, an toàn thực phẩm và uy tín của toàn bộ doanh nghiệp.

Bên cạnh các nguy cơ truyền thống như nhiễm vi sinh, hóa học hoặc vật lý, chuỗi cung ứng thực phẩm hiện nay còn phải đối mặt với những rủi ro về vận chuyển, bảo quản, kiểm soát kho, truy xuất nguồn gốc, giả mạo sản phẩm, can thiệp trái phép và gián đoạn logistics.

Chính vì vậy, doanh nghiệp cần chuyển từ cách quản lý riêng lẻ từng công đoạn sang mô hình quản lý chuỗi cung ứng tích hợp, trong đó an toàn thực phẩm và an ninh chuỗi cung ứng được kiểm soát đồng thời.

Việc áp dụng ISO 22000 kết hợp với ISO 28001 có thể tạo ra một nền tảng quản lý toàn diện hơn, giúp doanh nghiệp vừa kiểm soát các mối nguy về an toàn thực phẩm vừa nhận diện, đánh giá và kiểm soát các rủi ro liên quan đến an ninh chuỗi cung ứng.

2. ISO 22000 là gì?

ISO 22000 là tiêu chuẩn quốc tế về hệ thống quản lý an toàn thực phẩm, được xây dựng nhằm giúp tổ chức trong chuỗi thực phẩm nhận diện, đánh giá và kiểm soát các mối nguy có thể ảnh hưởng đến an toàn thực phẩm.

Tiêu chuẩn có thể được áp dụng cho nhiều đối tượng như:

• Doanh nghiệp sản xuất, chế biến thực phẩm.
• Doanh nghiệp sản xuất nguyên liệu thực phẩm.
• Nhà cung cấp bao bì tiếp xúc với thực phẩm.
• Đơn vị vận chuyển và kho bãi thực phẩm.
• Nhà hàng, bếp ăn tập thể.
• Hệ thống phân phối và bán lẻ.
• Doanh nghiệp cung cấp dịch vụ liên quan đến thực phẩm.

Một trong những điểm quan trọng của ISO 22000 là tiếp cận theo tư duy quản lý rủi ro. Doanh nghiệp không chỉ kiểm tra sản phẩm cuối cùng mà phải kiểm soát các mối nguy xuyên suốt chuỗi thực phẩm.

Các nội dung quan trọng bao gồm xác định bối cảnh tổ chức, vai trò lãnh đạo, hoạch định, hỗ trợ, vận hành, đánh giá kết quả hoạt động và cải tiến hệ thống.

Đặc biệt, ISO 22000 có sự kết hợp giữa tư duy quản lý hệ thống với các nguyên tắc HACCP, chương trình tiên quyết và phương pháp kiểm soát mối nguy.

3. ISO 28001 là gì và có vai trò như thế nào?

ISO 28001 là tiêu chuẩn liên quan đến hệ thống quản lý an ninh chuỗi cung ứng, hướng tới việc giúp tổ chức xác định và kiểm soát các rủi ro an ninh trong hoạt động của chuỗi cung ứng.

Nếu ISO 22000 tập trung chủ yếu vào câu hỏi:

“Làm thế nào để thực phẩm an toàn trong suốt chuỗi cung ứng?”

thì ISO 28001 đặt trọng tâm vào câu hỏi:

“Làm thế nào để chuỗi cung ứng được bảo vệ trước các nguy cơ có thể gây gián đoạn hoặc tổn hại?”

Các rủi ro có thể liên quan đến hàng hóa, phương tiện vận chuyển, kho bãi, con người, thông tin, cơ sở vật chất và các đối tác trong chuỗi cung ứng.

Đối với ngành thực phẩm, việc kiểm soát an ninh càng quan trọng bởi sản phẩm có thể chịu tác động trong quá trình vận chuyển, lưu kho, giao nhận hoặc phân phối.

Do đó, khi doanh nghiệp xây dựng hệ thống quản lý ISO 28001 cùng với ISO 22000, phạm vi kiểm soát có thể được mở rộng từ an toàn thực phẩm sang an toàn và an ninh của toàn bộ chuỗi cung ứng.

4. Vì sao nên tích hợp ISO 28001 với ISO 22000?

Việc triển khai hai hệ thống một cách độc lập có thể khiến doanh nghiệp phát sinh nhiều quy trình, biểu mẫu, hoạt động đánh giá và nguồn lực quản lý.

Trong khi đó, nhiều nội dung của hai hệ thống có thể được tích hợp.

Ví dụ, doanh nghiệp có thể xây dựng một hệ thống quản lý chung để kiểm soát:

Nhà cung cấp → nguyên liệu → sản xuất → kho → vận chuyển → phân phối → khách hàng.

Trong từng công đoạn, doanh nghiệp đồng thời xem xét hai nhóm vấn đề:

An toàn thực phẩm:

• Mối nguy sinh học.
• Mối nguy hóa học.
• Mối nguy vật lý.
• Điều kiện vệ sinh.
• Nhiệt độ bảo quản.
• Kiểm soát nhiễm chéo.
• Truy xuất nguồn gốc.

An ninh chuỗi cung ứng:

• Truy cập trái phép.
• Can thiệp vào hàng hóa.
• Thay đổi hoặc giả mạo thông tin.
• Mất kiểm soát phương tiện vận chuyển.
• Rủi ro từ nhà cung cấp.
• Rủi ro tại kho bãi.
• Gián đoạn vận chuyển.
• Các sự cố ảnh hưởng đến tính liên tục của chuỗi cung ứng.

Như vậy, thay vì quản lý hai hệ thống riêng biệt, doanh nghiệp có thể hình thành một mô hình quản trị rủi ro tích hợp.

5. ISO 28001 và ISO 22000 hỗ trợ chuyển đổi số chuỗi cung ứng như thế nào?

Chuyển đổi số đang tạo ra sự thay đổi mạnh mẽ trong ngành thực phẩm. Các doanh nghiệp ngày càng sử dụng ERP, phần mềm quản lý kho, IoT, mã QR, RFID, GPS, hệ thống quản lý vận tải và nền tảng truy xuất nguồn gốc.

Đây là điều kiện thuận lợi để tích hợp ISO 28001 và ISO 22000.

Quản lý dữ liệu nhà cung cấp

Doanh nghiệp có thể xây dựng cơ sở dữ liệu nhà cung cấp, theo dõi lịch sử giao hàng, chất lượng nguyên liệu, kết quả đánh giá và mức độ tuân thủ.

Hệ thống có thể phân loại nhà cung cấp theo mức độ rủi ro để ưu tiên kiểm tra những đối tượng có nguy cơ cao.

Kiểm soát nhiệt độ bằng IoT

Đối với thực phẩm đông lạnh, thực phẩm tươi sống hoặc các sản phẩm yêu cầu kiểm soát nhiệt độ, cảm biến IoT có thể ghi nhận dữ liệu theo thời gian thực.

Khi nhiệt độ vượt giới hạn cho phép, hệ thống có thể cảnh báo để doanh nghiệp xử lý kịp thời.

Truy xuất nguồn gốc

Mã QR, barcode hoặc RFID giúp doanh nghiệp theo dõi hành trình của sản phẩm từ nguyên liệu đến khách hàng.

Khi xảy ra sự cố, doanh nghiệp có thể nhanh chóng xác định lô hàng, nguồn nguyên liệu và các đơn vị liên quan.

Giám sát vận chuyển

GPS và phần mềm quản lý vận tải giúp doanh nghiệp kiểm soát phương tiện, tuyến đường, thời gian giao hàng và tình trạng vận chuyển.

Dữ liệu này có thể trở thành bằng chứng hỗ trợ đánh giá hiệu quả của hệ thống quản lý.

6. Mô hình tích hợp ISO 28001 và ISO 22000

Một mô hình tích hợp có thể được triển khai theo chu trình:

Nhận diện rủi ro → Đánh giá rủi ro → Thiết lập biện pháp kiểm soát → Giám sát → Đánh giá → Cải tiến.

Bước 1: Xác định phạm vi chuỗi cung ứng

Doanh nghiệp cần xác định rõ hệ thống bao gồm những hoạt động nào.

Ví dụ:

Nhà cung cấp nguyên liệu → vận chuyển → tiếp nhận → sản xuất → kho thành phẩm → vận chuyển → nhà phân phối → khách hàng.

Bước 2: Nhận diện các mối nguy và rủi ro

Đối với ISO 22000, doanh nghiệp tập trung xác định các mối nguy ảnh hưởng đến an toàn thực phẩm.

Đối với ISO 28001, doanh nghiệp đánh giá các nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh chuỗi cung ứng.

Sau đó, doanh nghiệp có thể xây dựng một ma trận rủi ro tích hợp.

Bước 3: Xây dựng biện pháp kiểm soát

Các biện pháp có thể bao gồm:

• Kiểm soát nhà cung cấp.
• Kiểm soát người ra vào.
• Kiểm soát kho.
• Kiểm soát phương tiện.
• Niêm phong hàng hóa.
• Kiểm soát nhiệt độ.
• Truy xuất nguồn gốc.
• Kiểm soát hồ sơ.
• Kiểm soát quyền truy cập dữ liệu.

Bước 4: Số hóa hoạt động kiểm soát

Doanh nghiệp có thể chuyển các biểu mẫu giấy sang nền tảng số.

Ví dụ, nhân viên kho sử dụng điện thoại hoặc máy tính bảng để ghi nhận nhiệt độ, tình trạng hàng hóa, số niêm phong và thời gian giao nhận.

Dữ liệu được lưu trữ tập trung giúp quản lý dễ dàng theo dõi và truy xuất.

Bước 5: Đánh giá và cải tiến

Doanh nghiệp cần thường xuyên đánh giá KPI, thực hiện đánh giá nội bộ, phân tích sự cố và thực hiện hành động khắc phục.

Đây là cơ sở để hệ thống không chỉ đáp ứng yêu cầu chứng nhận mà thực sự hỗ trợ hoạt động kinh doanh.

7. Lợi ích khi tích hợp ISO 28001 với ISO 22000

Nâng cao an toàn thực phẩm

Doanh nghiệp kiểm soát mối nguy từ nguyên liệu đến thành phẩm, hạn chế nguy cơ sản phẩm không phù hợp đến tay người tiêu dùng.

Tăng cường an ninh chuỗi cung ứng

Doanh nghiệp có khả năng nhận diện và kiểm soát những rủi ro liên quan đến con người, hàng hóa, phương tiện, kho bãi và thông tin.

Tăng khả năng truy xuất

Hệ thống quản lý tích hợp giúp doanh nghiệp dễ dàng xác định nguồn gốc nguyên liệu, lịch sử vận chuyển và hành trình sản phẩm.

Giảm chi phí quản lý

Việc tích hợp giúp hạn chế sự trùng lặp về quy trình, đánh giá, đào tạo và hồ sơ.

Hỗ trợ chuyển đổi số

Các yêu cầu về kiểm soát, giám sát và lưu trữ dữ liệu tạo nền tảng để doanh nghiệp triển khai các giải pháp công nghệ.

Nâng cao niềm tin của khách hàng

Một hệ thống quản lý an toàn thực phẩm kết hợp với quản lý an ninh chuỗi cung ứng có thể trở thành lợi thế cạnh tranh, đặc biệt đối với doanh nghiệp cung cấp sản phẩm cho các hệ thống bán lẻ, tập đoàn lớn hoặc thị trường xuất khẩu.

8. Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì khi triển khai?

Để triển khai hiệu quả, doanh nghiệp nên chuẩn bị theo các nhóm công việc chính.

Thứ nhất, cam kết của lãnh đạo. Ban lãnh đạo cần xác định mục tiêu, phạm vi và nguồn lực dành cho dự án.

Thứ hai, đánh giá hiện trạng. Doanh nghiệp cần xác định hệ thống hiện tại đang đáp ứng đến đâu và những khoảng cách cần khắc phục.

Thứ ba, xây dựng hệ thống quản lý tích hợp. Các quy trình cần được thiết kế phù hợp với thực tế hoạt động thay vì chỉ sao chép tài liệu mẫu.

Thứ tư, đào tạo nhân sự. Người lao động cần hiểu rõ trách nhiệm của mình trong kiểm soát an toàn thực phẩm và an ninh chuỗi cung ứng.

Thứ năm, ứng dụng công nghệ. Doanh nghiệp nên lựa chọn giải pháp số phù hợp với quy mô và mức độ phức tạp của chuỗi cung ứng.

Thứ sáu, đánh giá nội bộ. Trước khi tiến hành đánh giá chứng nhận, doanh nghiệp cần tổ chức đánh giá nội bộ để phát hiện và khắc phục điểm chưa phù hợp.

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng thực phẩm ngày càng phức tạp, doanh nghiệp không thể chỉ tập trung vào chất lượng sản phẩm cuối cùng mà cần kiểm soát toàn bộ quá trình từ nguyên liệu, sản xuất, lưu kho, vận chuyển đến phân phối.

ISO 22000 cung cấp nền tảng quản lý an toàn thực phẩm, trong khi ISO 28001 giúp doanh nghiệp tiếp cận bài toán an ninh chuỗi cung ứng. Khi được triển khai theo hướng tích hợp, hai tiêu chuẩn có thể hỗ trợ doanh nghiệp hình thành một hệ thống quản trị rủi ro toàn diện hơn.

Đặc biệt, khi kết hợp với công nghệ như IoT, ERP, RFID, GPS, mã QR và các nền tảng truy xuất nguồn gốc, hệ thống quản lý có thể trở thành một phần quan trọng trong quá trình chuyển đổi số chuỗi cung ứng thực phẩm.

Doanh nghiệp nên xem việc áp dụng ISO 22000 và ISO 28001 không đơn thuần là hoạt động để đạt chứng nhận, mà là một chiến lược nâng cao khả năng kiểm soát rủi ro, bảo vệ chuỗi cung ứng, nâng cao tính minh bạch và tăng sức cạnh tranh trong dài hạn.